========================================================================
38. NE STARU TIE!
そこに立たないで!
========================================================================
Vi demandas, kiom
mi aĝ
is, kiam
mi unuafoj
e
flugis al Usono?
私が初めてアメリカへ飛んだとき、何歳だったかとお尋ねですか?
Apenaŭ 25 jarojn.
せいぜい25歳でした。
Ne alta aĝo.
高い年齢ではありません。
Junulo sen
sperta mi est
is.
私は経験のない若者でした。
Min timigis la
propra funkcio.
その職務そのものが私をおじけさせました。
UN ĵus dungis
min kiel tradukist
on, kaj UN tiu
tempe est
is tre
alte konsiderat
a
organizo.
国連はちょうど私を翻訳者として雇ったばかりで、当時の国連はたいへん高く評価されている組織でした。
Mi sentis mi
n timig
e malgranda
rilate al la
altaj taskoj,
kiujn mi dev
os plenumi.
私には、これから果たさねばならない大きな任務に比べて、自分がひどく小さく感じられた。
Nek aĝe, nek
laborkapable mi sentis
min taŭga.
年齢の点でも、仕事の能力の点でも、私は自分がふさわしいとは感じませんでした。
Mi min demandis, ĉu mi
saĝe agis
akceptant
e tiun funkci
on, des pli, ĉar
mi neniam
profesie traduk
is
eĉ unu paĝ
on antaŭe.
その職を引き受けたのは賢明だったのかと私は自問しました。しかも、私はそれまで職業として一ページたりとも翻訳したことがなかったのですから。
Fakte, skribe traduk
i ne estas tre
ĝojiga labor
o.
実のところ、書いて翻訳するのはあまり楽しい仕事ではありません。
Kiam vi
finis transigi tekst
on
el
la originala lingvo en
la
gepatr
an,
jen oni redonas
al vi
alian originalan tekst
on, kiun vi
traduku.
ひとつ原文を母語に移し終えると、すぐまた別の原文が回ってきて、それを翻訳しなければならなくなるのです。
Kaj tiel plu
senfin
e.
そしてそれが、果てしなく続くのです。
Tre ofte la tekstoj est
as neklare redaktit
aj (ĉar ilin
verk
is fremd
aj fakuloj en lingvo, kiu
jn
ili ne bone regas
), kaj
oni kompren
as malbone ilian senc
on.
非常にしばしば、その文章は明確でない形で編集されています(というのも、それらを書いたのは、その言語をあまりうまく使いこなしていない外国の専門家たちだからです)。そのため、その意味はよく理解できません。
Krome — ĉu vi scias
, ke la
vorto 'originala' hav
as du
tut
e malsam
ajn sencojn? — tiu
j
originalaj tekstoj
plej ofte ne
estis
originalaj: ili
estis en
iu de
venlingvo
(tial
oni nomis ilin
originaloj), sed ili ĉiam tem
is pri
la
samaj aferoj sam
maniere, sen
ŝerco, sen
vigl
eco, sen
vivo: al
ili plene mank
is originalec
o.
それに――『original
a』という語に、まったく違う二つの意味があるのをご存じですか。――それらの「原文」は、実際にはたいてい独創的ではありませんでした。たしかに何らかの元の言語で書かれていたので(だから原文と呼ばれたのですが)、扱っているのはいつも同じような事柄ばかりで、しかも同じような書き方で、冗談もなく、生気もなく、命もありませんでした。そこには独創性がまったく欠けていたのです。
Se aldoni, ke multaj
estis fak
aj
kaj koncernis fakojn, pri
kiuj mi tute ne est
as fakulo, tiam vi
komprenos,
ke la labor
o ne est
is unu
el la plej
feliĉ
igaj.
さらに、多くは専門的で、私がまったく専門家ではない分野に関わるものだったと付け加えれば、その仕事があまり楽しいものの一つではなかったことがおわかりになるでしょう。
Sed tamen ĉio ĉi estus
akceptebla kun ĝojo kaj
gaj
eco, se
la laborkondiĉ
oj estus taŭgaj.
しかしそれでも、労働条件が適切でさえあれば、こうしたことはみな、喜んで受け入れられただろう。
Sed la laborĉambroj est
is bruaj
kaj
neplaĉ
aj.
だが、作業室は騒がしく、不快だった。
Ni ofte devis labori
nokte.
私たちはしばしば夜に働かなければならなかった。
Kaj la hom
a medio ne favor
is la
kreiĝon de plezuro.
そして、人間的な環境は、喜びが生まれるのを助けなかった。
La etoso estis
tre streĉa,
ne
tre hom
a — ni sentis
nin objekt
oj, maŝinoj - plene
manka je reciproka ĝentilec
o.
雰囲気は非常に張りつめていて、あまり人間的ではなく――私たちは自分を物のような、機械のようなものだと感じていた――相互の礼儀が完全に欠けていた。
Akraj malpac
oj ofte est
iĝis.
激しい口論がしばしば起こった。
La reciprokajn rilatojn
mark
is mal
estimo.
相互の関係には軽蔑がつきまとっていた。
Tiel est
is almenaŭ
ĉe la francaj
tradukistoj, ankaŭ
ĉe la
rusaj.
少なくともフランス人の翻訳者たちの間ではそうであり、ロシア人の翻訳者たちの間でも同様だった。
Ĉe la anglaj kaj hispanaj la
etoso
estis
multe pli bon
a.
英語担当とスペイン語担当では、雰囲気はずっとよかった。
Sed ne pri
mia traduka
laboro mi vol
as rakonti.
しかし、私の翻訳の仕事について語りたいわけではない。
Ankaŭ tio ne
estus
tre originala,
kaj
vi meritas legi
ion
pli interesan.
それもたいして独創的ではないし、あなたはもっと興味深いものを読むに値する。
Mi rakontu pri mia unua maten
o en Novjorko.
では、ニューヨークで迎えた最初の朝について話そう。
Mi sidis
en hotelo, ĉe
tablo apud
fenestr
a, kaj, dum
mi manĝis miajn ov
ojn kaj panon
kaj grasaĵ
ojn trinkante
kaf
on, kiun mi trovis
aĉa, mi rigardis ekster
en.
私はホテルで、窓際のテーブルに座り、卵とパンと脂っこいものを食べ、まずいと思ったコーヒーを飲みながら、外を眺めていた。
Ne estis
gajige.
楽しいことではなかった。
Antaŭ ol alveni ĉi
tien, mi hav
is mensan
bild
on pri Usono, kaj
nur
nun mi
konstatis,
ke
ĝi neniel rilatas
al realo.
ここに来る前、私はアメリカについて頭の中にイメージを持っていたが、今になって、それが現実とはまったく関係がないのだと気づいた。
(Longe poste, mi komprenis, ke tiu
j
ideoj pri Usono venis de
la filmoj, kiujn mi vid
is, kaj tiu
j filmoj
fakte plej oft
e
montris Kalifornion,
kiu
ege diferencas de
la orienta mar
bordo, sur
kiu
mi nun
troviĝ
is).
(ずっと後になって、私は、アメリカについてのそうしたイメージは、私が見た映画から来ていたのだと理解した。そしてその映画は、実際にはたいていカリフォルニアを映しており、そこは、私が今いた東海岸とは大きく異なっていた)。
Por mi — pro la film
oj — Usono
estis
lando moderna, pur
a, vigla, kun
modern
aj altegaj
konstruaĵoj kaj kun tre
belaj domoj.
私にとって――映画のせいで――アメリカ合衆国は、近代的で、清潔で、活気があり、近代的な高層建築が立ち並び、たいへん美しい家々のある国だった。
Novjorko plen
is je
altaj domegoj, jes ja, sed
ili
estis nek modern
aj, nek bel
aj.
ニューヨークは高いビル群でいっぱいだった、確かにそうだが、それらは近代的でもなく、美しくもなかった。
Ŝajnis, ke la urb
o estis
konstruita
sen
ia ajn konsidero pri
beleco.
その町は、美しさへの配慮を少しもせずに建てられたように思われた。
La stratoj est
is plan
itaj orde, laŭ
ordo tiel sen
kompate
kvadrata, ke ĝi
povus frenezigi iun ajn
kun iom poezia animo.
通りは整然と計画されていたが、その秩序はあまりにも無慈悲なほど四角四面で、少しでも詩的な魂を持つ人ならだれでも気が狂いそうになるほどだった。
Sed la dom
oj mem ŝajn
is konstru
itaj senord
e.
しかし家々そのものは、でたらめに建てられたように見えた。
Dikaj kaj mal
dikaj konstru
aĵoj, altaj
kaj
malaltaj, strang
aformaj mur
oj el for
puŝe mal
hel
ruĝa brikaro.
太い建物と細い建物、高い建物と低い建物、見るからに奇妙な形の壁が、ぞっとするような暗赤色の煉瓦でできていた。
Kvazaŭ ne tre lerta
infaneto est
us lude met
inta ŝtonon
sur
ŝtonon, brikon sur brik
on,
blokon sur blok
on, sen iam
ajn pensi
pri
la form
o,
kiu el tia
farmaniero rezultos
.
まるで、あまり器用でない子どもが遊び半分に、石の上に石を、煉瓦の上に煉瓦を、ブロックの上にブロックを積み重ね、そんなやり方からどんな形が生まれるのかをいっさい考えなかったかのようだった。
Krome, multaj domoj aperis
nekredeble 19a-jarcent
aj.
さらに、多くの家々は、信じられないほど19世紀風に見えた。
Eĉ la literoj sur la magazen
aj
montrofenestroj aŭ sur la
netravideblaj vitr
oj,
kiujn hav
is multaj
ofic
ejaj pordoj, est
is tut
e ne modern
aj,
kompar
e kun Okcidenta Eŭropo.
店の陳列窓や、多くの事務所の扉にはめ込まれた曇りガラスの上の文字でさえ、西ヨーロッパと比べればまったく近代的ではなかった。
Kaj la strata malpur
eco super
is
ĉian kapablon
de
mia tamen
sufiĉe kapabla
imago.
しかも街路の汚さは、かなり想像力のあるはずの私の想像をはるかに超えていた。
Blovis glacia norda vent
o, vere vintra,
kvankam
ne estis vintr
o,
kaj
ĝi puŝ
is malpur
aĵojn kaj gazet
foliojn, kiuj
jen
flugis rapide de
unu stratflank
o al alia,
jen turniĝ
is sur
lok
e, formant
e plej malbelan vidaĵ
on.
氷のように冷たい北風が吹いていた。まさに冬のような風だったが、季節は冬ではなく、その風は、あちこちの汚れや新聞紙を押し流し、それらはあるときは通りの片側からもう片側へ素早く飛び、あるときはその場でくるくる回って、ひどく醜い光景をつくり出していた。
Aŭ ĉu nur mia mensostat
o faris,
ke
ĉion mi vidis
malbela?
それとも、私の心の状態のせいで、すべてが醜く見えただけだったのだろうか?
Eble mi dev
as precizigi, ke
en tiu lando,
kiu en mia antaŭa imago
estis la
lando de
suno kaj pur
eco, mia mateno komenciĝ
is per
renkonto kun dik
aj, forpuŝaj
insekt
oj, kiuj pace promenis
sur
la planko de mia
nekredebl
e
malvasta kaj malmodern
a
hotelĉambro.
おそらく言っておくべきなのだろう。以前の私のイメージではその国は太陽と清潔の国だったのに、そこでの私の朝は、信じがたいほど狭くて時代遅れのホテルの部屋の床を、太くて気味の悪い虫たちが平然と歩き回っているのに出くわすことから始まったのだ。
Fininte miajn ovojn (bon
ajn)
kaj mian kafon (forkur
igan), mi
ek
iris
al la strat
o.
卵(おいしかった)とコーヒー(逃げ出したくなるほどまずかった)をすませると、私は通りへ出た。
Mi provis inform
iĝi pri
la vojo, sed la homoj
tro rapidis por aŭskult
i
min.
道を尋ねようとしたが、人々は私の話を聞くにはあまりにも急いでいた。
Anstataŭ respondi
al mi, ili
puŝis min
por preter
pasi.
私に答える代わりに、彼らは私を押して追い越していった。
Ŝajnis, ke ĉiu
malfruas
por
sia labor
o, kaj ne havas temp
on okupiĝi pri
tiu perd
ita fremd
ulo, kiu
devus kapabl
i trovi sian
voj
on mem.
誰もが仕事に遅れそうで、道に迷ったあの見知らぬ男にかまっている暇などなく、自分で道を見つけられるはずだと思っているようだった。
(Kiam 25 jarojn post
e mi vizitos Kalifornion, mi
faros precize malan sperton: tie la
hom
oj ĉiam eg
e
plej afablis kaj amike
helpis min).
(それから25年後に私がカリフォルニアを訪れたとき、私はまったく逆の体験をすることになる。そこでは人々はいつも非常に親切で、友好的に私を助けてくれた)。
La homoj puŝis min, inter
puŝiĝis, ne pardonpetis
,
aspekt
is atakeme.
人々は私を押し、互いに押し合い、謝りもせず、攻撃的に見えた。
En kian medion
mi enmiks
is min, mi
pensis
.
私は、いったいどんな環境に身を投じてしまったのだろう、と考えた。
Mi paŝis sencele, sen
sence, perdit
a en la
fluo de rapid
ega hom
amaso, kiu
kvazaŭ
kuris preter... mal
rapidegaj vetur
iloj.
私は目的もなく、途方に暮れたまま、ものすごく速い人波の中を歩いた。その人波は、のろのろ進む車の脇を、まるで走るように通り過ぎていた。
Estis nekredebl
e mult
e da aŭt
oj
kaj aŭtobusoj, tiel multaj
ili estis
en stratoj kaj
strateg
oj,
kiuj interkruc
iĝis
, ke ili
bar
is la
vojon al
si reciproke, kaj
ne, aŭ apenaŭ,
pov
is progres
i pluen.
自動車とバスが信じられないほどたくさんあり、交差する通りや大通りにそれほど多くあったので、互いに進路をふさいでしまい、前へ進むことができなかった、あるいはほとんど進めなかった。
Mi mire konstat
is
, ke en Novjorko
oni iras pli rapid
e pied
e ol aŭt
e.
私は驚いて、ニューヨークでは車で行くよりも徒歩で行くほうが速いのだと知った。
Marŝante kiel
mi diris, prov
ante sen
sukces
e orientiĝi en tiu
freneza urbego plena je
malĝentilaj puŝ
emuloj, mi de temp
o al
tempo pasis preter
strangaj specoj de restoracioj,
kie sidis
unu apud la alia, vic
e, sed
ne komunik
ante unu
kun la ali
a, hom
oj, kiuj pli
mal
pli bov
ece movis la buŝon
manĝante
tranĉojn de pan
o, certe iom
buterita,
meze de kiuj
troviĝis ĉu viand
o,
ĉu legomoj, ĉu mine-sci
as-kio.
そうして歩き回りながら、あの無礼に人を押しのける者たちでいっぱいの狂った大都会で、道を見つけようとしてはむなしく失敗しつづけていた私は、ときおり妙な種類の食堂の前を通りかかった。そこでは人々が横一列に並んで座り、互いに少しも口をきかず、多かれ少なかれ牛のような動かし方で口をもぐもぐさせながら、薄くバターを塗ったらしいパンにはさんだ肉だか野菜だか、何だかわからないものを食べていた。
Min impresis, ke ĉiu
rigardis
rekte antaŭ si
n per okuloj,
kiuj ŝajnis
vidi nenio
n, krom, eble,
malĝojaj bov
aj
pensoj.
私の印象に残ったのは、みながまっすぐ前だけを見ていたことだった。その目は、せいぜい悲しげな牛のような思い以外、何も見ていないように思われた。
Neniu komuneco, neniu amik
eco, neniu
homrilato tie
ŝajnis
ekzist
i.
そこには交流も友情も人間関係も存在しないようだった。
Ĉiu sid
is sur
sia seĝo, tut
e
proksim
e al ali
a, kaj ĉiu
rigard
is al iu nul
o,
nevidebl
a, nekompren
ebla por
mi
eta eŭropan
o, kaj ĉiu
ŝajn
is mal
esperige
sol
a.
だれもが自分の椅子に座り、すぐ隣に別の人がいるのに、私のようなちっぽけなヨーロッパ人には見えも理解もできない、何か空虚なものを見つめているようで、そしてみな絶望的なほど孤独に見えた。
(Tio okazis en 1956.
(これは1956年に起こりました。
Nun simila etoso —
apartula, sen
rilatula — kre
iĝis
en
multaj eŭropaj lokoj.
今では、同じような雰囲気――人がばらばらで、互いに結びつきのない雰囲気――が、ヨーロッパの多くの場所にも生まれている。
Kiel ofte
Amerik
o nur antaŭis.)
アメリカは、ただ少し先を行っていただけなのだ。)
Finfine mi
tamen trov
is
afablan usonanon ĵus al
venintan
el ie sud
e.
ついに、私はようやく、南のどこかからちょうど到着した親切なアメリカ人を見つけた。
Li iom konis Novjorkon kaj klar
igis
al mi, kiun
aŭtobus
on mi uz
u,
kaj kie troviĝas
la
koncerna aŭtobushaltej
o.
彼はニューヨークを少し知っていて、私がどのバスに乗ればよいか、そしてその該当するバス停がどこにあるかを私に説明してくれた。
Mi sentis
grandan senpez
iĝon.
私は大きな安堵を感じた。
Finfine montriĝis
, ke
mi ne
devos pasigi la
tut
an vivon en ĉi tiu frenez
ulejo, serĉante el
irejon, kiu
porĉiam
e malaperis.
ついに、私はこの狂人収容所で一生を過ごし、永久に消え失せてしまった出口を探し続けなければならないわけではないことが分かった。
Ve!
ああ!
La senpeziĝo ne daŭr
is long
e.
その安堵は長くは続かなかった。
La aŭtobushaltejo estis
tute proksima, jes ja, kaj mi
facil
e trovis ĝin.
バス停は確かに非常に近くにあり、簡単に見つけられました。
Mi pretiĝis stari
tie atende, kiam
mi
aj okuloj trafis la
nekredebl
an surskrib
on.
そこで立って待とうとしたそのとき、私の目に、信じられない標示が飛び込んできた。
Per belaj klaraj literoj ja
okulumis
al mi la
terura diraĵo: No standing.
くっきりした美しい文字で、あの恐ろしい文句がこちらを見つめていた。『No standing』。
Mia sango glaciiĝis en
mia tuta korp
o.
全身の血が凍りました。
Mi ĵus est
is dung
ita de UN kiel profesia traduk
isto.
私は最近国連にプロの翻訳者として雇われました。
Mi, supozeble, sciis
la anglan, ver
ŝajne eĉ la
usonan.
私は、たぶん英語を、ひょっとするとアメリカ英語まで知っているつもりでいた。
Kaj laŭ mi
a lingvoscio,
No
standing ne
estis
dub
senca esprimo.
そして私の語学知識によれば、『No standing』は曖昧な表現ではなかった。
La senco estis
plej klar
a.
意味はきわめて明白だった。
No standing signifas nur
:
"Ne staru", aŭ, se
vi
preferas,
"Estas
malpermesit
e stari"
aŭ "Neniu staro allas
ita" (vi vid
as, kiel
bele ni traduk
istoj kapablas
ŝanĝi la vort
igojn por
esprimi saman
ideon).
『No
standing』はただ、「立つな」、あるいは言い換えれば「立っていてはならない」「立つこと禁止」としか意味しないのだ(同じ考えを表すために、私たち翻訳者がいかにうまく言い換えられるか、おわかりでしょう)。
Diable!, mi pensis.
くそっ、と私は思った。
Se mi ne rajt
as stari por
atendi aŭtobus
on, kion mi far
u?
立ってバスを待ってはいけないのなら、私はどうすればよいのだろう。
Sidi sur
trotuar
e ne est
is tre
plaĉ
e, tiel malpura ĉio
estis.
歩道に座る気にはなれなかった。何もかもひどく汚かったからだ。
Ne pli invita
montriĝis
la same malpuraj ŝtup
oj de la apud
a domo (mult
aj novjorkaj
dom
oj havas kelkajn ŝtupojn
ekstere, kondukant
ajn al
la pordo).
隣の家の、やはり汚れた階段も、少しも魅力的には見えなかった(ニューヨークの家には、外に数段の階段があって、それが玄関に通じているものが多い)。
Kuŝi est
us ankoraŭ
pli
strange kaj
pli malagrabl
us.
横になるのはさらに奇妙で不快でしょう。
Kion fari?
どうすればいいのだろう。
Mi ne komprenis.
理解できませんでした。
Neniu sidis
aŭ kuŝis aŭ
pendis tie apude, atend
ante aŭtobus
on.
そのあたりで座ったり寝転んだり、ぶらぶら立ってバスを待っている人は一人もいなかった。
Mi do povis imiti neniun.
だから、だれをまねることもできなかった。
Ĉu aŭtobusojn en Novjorko oni
ne atendas
?
ニューヨークでは、バスというものは待たないのだろうか。
Mi sentis, ke
mi pli
kaj pli freneziĝas
.
私は自分がどんどん狂っていくのを感じました。
Mi decidis
ronde paŝi en
la ĉirkaŭaĵo, trovant
e tre mal
taŭgaj la
kondiĉ
ojn por kontroli,
ĉu
la aŭtobus
o alven
as, Mi
ja
ofte turnis la dors
on al la
senco, laŭ kiu ĝi dev
is al
veni.
私はそのあたりをぐるぐる歩き回ることにした。そんな状態では、バスが来るかどうか確かめるにはあまりにも都合が悪かったからだ。実際、私はしばしば、バスが来るはずの方向に背を向けていた。
(Mi parolis
antaŭe pri la
du sencoj de la vort
o 'originala'; ĉu
vi rimark
is, ke
ankaŭ 'senco' hav
as du sencojn?
(先ほど私は『originala』という語に二つの意味があると述べたが、『senc
o』にも二つの意味があるのにお気づきだろうか。
La senco, kiu
estas la
direkto, laŭ
kiu oni ien iras aŭ
venas, kaj
la senco, kiu signifas
signifon).
どこかへ行ったり、どこからか来たりするときの「方向」という意味と、「意味」という意味である。)
Nur pli malfrue en
la tago, kiam
mi finfine atingis la ĉef
sidejon
de UN kaj komencis kon
at
iĝi kun homoj help
em
aj al fremd
uloj, nur
tiam oni diris al
mi, ke en
la usona lingvouz
o No standing signifas
,
ke aŭtoj ne
rajtas halt
i
tiuloke, alivorte, ke
aliaj vetur
iloj dev
as
lasi la lokon libera por
la aŭtobusoj.
その日のかなり遅くになって、私がようやく国連本部にたどり着き、外国人に親切な人たちと知り合い始めたころになって、ようやく私は教えられた。アメリカの言い方では『No
standing』とは、その場所に車を止めてはならないという意味であり、言い換えれば、ほかの車はバスのためにその場所を空けておかなければならないということなのだ。
Sed la nov
jorkan mens
on
mi
neniam komprenos.
しかし、ニューヨーク人のものの考え方だけは、私にはどうしても理解できない。
Se tiu diro
direkt
iĝas
al aŭtoj, kaj nur al
ili, kial
tio
n ne diri klare, kial
,
anstataŭ simple
skribi "Aŭtoj ne
haltu", oni dir
as "Ne star
u" ĝuste ĉe
lok
o, kie normal
ulo emos atende star
i?
その文句が車にだけ向けられているのなら、なぜそうはっきり書かないのか。なぜ、普通の人なら立って待ちたくなる場所で、単に「車は止まるな」と書かずに、「立つな」と書くのか。
Ĝuste ĉe aŭtobus-haltej
o!
しかも、よりによってバス停で!
Mi vizitis
mult
ajn landojn en
mia vivo,
plur
ajn kun lingv
oj, kiujn mi
tut
e ne kompren
is aŭ eĉ
ne povis
legi.
私は人生で多くの国を訪れましたが、その中にはまったく理解できなかったり、読めなかったりする言語の国もいくつかありました。
Sed neniam mi sentis
mi
n tiel perdita kiel en tiu
mal
benita anglalingv
a
urbego, kien
mi iris por labor
i...
tradukiste!
しかし、翻訳者として働くために行ったあの呪われた英語圏の大都会ほど、自分が道に迷ったと感じたことは一度もなかった。
NOVAJ VORTOJ
新出語
bloko
ブロック
briko
レンガ
Kalifornio
カリフォルニア
Novjorko
ニューヨーク
reciproke
互いに
trotuaro
歩道
NOVAJ KUNMETOJ
新しい複合語
al-lasi
許す
la angla
英語
de tempo al temp
o
時々
for-puŝa
押しのける
frenez-ul-ejo
精神病院
inter-kruc-iĝi
交差する
okul-umi
ウインクする
orient-iĝi
向く
sen-pez-iĝo
無重力
sid-ejo
座席