========================================================================
38. NE STARU TIE!
そこに立たないで！
========================================================================
Vi demandas, kiom mi aĝis, kiam
mi unuafoje
flugis al Usono?
私が初めてアメリカへ飛んだとき、何歳だったかとお尋ねですか？
Apenaŭ 25 jarojn.
せいぜい25歳でした。
Ne alta aĝo.
高い年齢ではありません。
Junulo sensperta mi estis.
私は経験のない若者でした。
Min timigis la
propra funkcio.
その職務そのものが私をおじけさせました。
UN ĵus dungis min kiel tradukiston, kaj UN tiutempe estis tre alte konsiderata
organizo.
国連はちょうど私を翻訳者として雇ったばかりで、当時の国連はたいへん高く評価されている組織でした。
Mi sentis min timige malgranda
rilate al la altaj taskoj,
kiujn mi devos plenumi.
私には、これから果たさねばならない大きな任務に比べて、自分がひどく小さく感じられた。
Nek aĝe, nek
laborkapable mi sentis
min taŭga.
年齢の点でも、仕事の能力の点でも、私は自分がふさわしいとは感じませんでした。
Mi min demandis, ĉu mi saĝe agis akceptante tiun funkcion, des pli, ĉar mi neniam profesie tradukis eĉ unu paĝon antaŭe.
その職を引き受けたのは賢明だったのかと私は自問しました。しかも、私はそれまで職業として一ページたりとも翻訳したことがなかったのですから。
Fakte, skribe traduki ne estas tre
ĝojiga laboro.
実のところ、書いて翻訳するのはあまり楽しい仕事ではありません。
Kiam vi
finis transigi tekston
el la originala lingvo en la gepatran,
jen oni redonas
al vi
alian originalan tekston, kiun vi traduku.
ひとつ原文を母語に移し終えると、すぐまた別の原文が回ってきて、それを翻訳しなければならなくなるのです。
Kaj tiel plu senfine.
そしてそれが、果てしなく続くのです。
Tre ofte la tekstoj estas neklare redaktitaj (ĉar ilin
verkis fremdaj fakuloj en lingvo, kiujn
ili ne bone regas), kaj oni komprenas malbone ilian sencon.
非常にしばしば、その文章は明確でない形で編集されています（というのも、それらを書いたのは、その言語をあまりうまく使いこなしていない外国の専門家たちだからです）。そのため、その意味はよく理解できません。
Krome — ĉu vi scias, ke la
vorto 'originala' havas du
tute malsamajn sencojn? — tiuj
originalaj tekstoj
plej ofte ne estis
originalaj: ili
estis en iu devenlingvo
(tial oni nomis ilin
originaloj), sed ili ĉiam temis pri
la samaj aferoj sammaniere, sen ŝerco, sen
vigleco, sen
vivo: al
ili plene mankis originaleco.
それに――『originala』という語に、まったく違う二つの意味があるのをご存じですか。――それらの「原文」は、実際にはたいてい独創的ではありませんでした。たしかに何らかの元の言語で書かれていたので（だから原文と呼ばれたのですが）、扱っているのはいつも同じような事柄ばかりで、しかも同じような書き方で、冗談もなく、生気もなく、命もありませんでした。そこには独創性がまったく欠けていたのです。
Se aldoni, ke multaj
estis fakaj
kaj koncernis fakojn, pri
kiuj mi tute ne estas fakulo, tiam vi komprenos,
ke la laboro ne estis unu
el la plej
feliĉigaj.
さらに、多くは専門的で、私がまったく専門家ではない分野に関わるものだったと付け加えれば、その仕事があまり楽しいものの一つではなかったことがおわかりになるでしょう。
Sed tamen ĉio ĉi estus
akceptebla kun ĝojo kaj
gajeco, se la laborkondiĉoj estus taŭgaj.
しかしそれでも、労働条件が適切でさえあれば、こうしたことはみな、喜んで受け入れられただろう。
Sed la laborĉambroj estis bruaj
kaj neplaĉaj.
だが、作業室は騒がしく、不快だった。
Ni ofte devis labori
nokte.
私たちはしばしば夜に働かなければならなかった。
Kaj la homa medio ne favoris la kreiĝon de plezuro.
そして、人間的な環境は、喜びが生まれるのを助けなかった。
La etoso estis
tre streĉa,
ne tre homa — ni sentis nin objektoj, maŝinoj - plene
manka je reciproka ĝentileco.
雰囲気は非常に張りつめていて、あまり人間的ではなく――私たちは自分を物のような、機械のようなものだと感じていた――相互の礼儀が完全に欠けていた。
Akraj malpacoj ofte estiĝis.
激しい口論がしばしば起こった。
La reciprokajn rilatojn
markis malestimo.
相互の関係には軽蔑がつきまとっていた。
Tiel estis almenaŭ ĉe la francaj
tradukistoj, ankaŭ ĉe la rusaj.
少なくともフランス人の翻訳者たちの間ではそうであり、ロシア人の翻訳者たちの間でも同様だった。
Ĉe la anglaj kaj hispanaj la etoso
estis
multe pli bona.
英語担当とスペイン語担当では、雰囲気はずっとよかった。
Sed ne pri mia traduka
laboro mi volas rakonti.
しかし、私の翻訳の仕事について語りたいわけではない。
Ankaŭ tio ne estus tre originala,
kaj vi meritas legi
ion
pli interesan.
それもたいして独創的ではないし、あなたはもっと興味深いものを読むに値する。
Mi rakontu pri mia unua mateno en Novjorko.
では、ニューヨークで迎えた最初の朝について話そう。
Mi sidis
en hotelo, ĉe tablo apudfenestra, kaj, dum mi manĝis miajn ovojn kaj panon
kaj grasaĵojn trinkante
kafon, kiun mi trovis
aĉa, mi rigardis eksteren.
私はホテルで、窓際のテーブルに座り、卵とパンと脂っこいものを食べ、まずいと思ったコーヒーを飲みながら、外を眺めていた。
Ne estis
gajige.
楽しいことではなかった。
Antaŭ ol alveni ĉi
tien, mi havis mensan
bildon pri Usono, kaj
nur nun mi konstatis,
ke ĝi neniel rilatas
al realo.
ここに来る前、私はアメリカについて頭の中にイメージを持っていたが、今になって、それが現実とはまったく関係がないのだと気づいた。
(Longe poste, mi komprenis, ke tiuj
ideoj pri Usono venis de
la filmoj, kiujn mi vidis, kaj tiuj filmoj
fakte plej ofte
montris Kalifornion,
kiu ege diferencas de
la orienta marbordo, sur
kiu mi nun troviĝis).
（ずっと後になって、私は、アメリカについてのそうしたイメージは、私が見た映画から来ていたのだと理解した。そしてその映画は、実際にはたいていカリフォルニアを映しており、そこは、私が今いた東海岸とは大きく異なっていた）。
Por mi — pro la filmoj — Usono
estis
lando moderna, pura, vigla, kun
modernaj altegaj
konstruaĵoj kaj kun tre
belaj domoj.
私にとって――映画のせいで――アメリカ合衆国は、近代的で、清潔で、活気があり、近代的な高層建築が立ち並び、たいへん美しい家々のある国だった。
Novjorko plenis je altaj domegoj, jes ja, sed
ili estis nek modernaj, nek belaj.
ニューヨークは高いビル群でいっぱいだった、確かにそうだが、それらは近代的でもなく、美しくもなかった。
Ŝajnis, ke la urbo estis
konstruita
sen ia ajn konsidero pri beleco.
その町は、美しさへの配慮を少しもせずに建てられたように思われた。
La stratoj estis planitaj orde, laŭ
ordo tiel senkompate
kvadrata, ke ĝi
povus frenezigi iun ajn
kun iom poezia animo.
通りは整然と計画されていたが、その秩序はあまりにも無慈悲なほど四角四面で、少しでも詩的な魂を持つ人ならだれでも気が狂いそうになるほどだった。
Sed la domoj mem ŝajnis konstruitaj senorde.
しかし家々そのものは、でたらめに建てられたように見えた。
Dikaj kaj maldikaj konstruaĵoj, altaj
kaj malaltaj, strangaformaj muroj el forpuŝe malhelruĝa brikaro.
太い建物と細い建物、高い建物と低い建物、見るからに奇妙な形の壁が、ぞっとするような暗赤色の煉瓦でできていた。
Kvazaŭ ne tre lerta
infaneto estus lude metinta ŝtonon
sur ŝtonon, brikon sur brikon,
blokon sur blokon, sen iam ajn pensi
pri la formo,
kiu el tia farmaniero rezultos.
まるで、あまり器用でない子どもが遊び半分に、石の上に石を、煉瓦の上に煉瓦を、ブロックの上にブロックを積み重ね、そんなやり方からどんな形が生まれるのかをいっさい考えなかったかのようだった。
Krome, multaj domoj aperis nekredeble 19a-jarcentaj.
さらに、多くの家々は、信じられないほど19世紀風に見えた。
Eĉ la literoj sur la magazenaj
montrofenestroj aŭ sur la netravideblaj vitroj,
kiujn havis multaj
oficejaj pordoj, estis tute ne modernaj,
kompare kun Okcidenta Eŭropo.
店の陳列窓や、多くの事務所の扉にはめ込まれた曇りガラスの上の文字でさえ、西ヨーロッパと比べればまったく近代的ではなかった。
Kaj la strata malpureco superis ĉian kapablon
de mia tamen sufiĉe kapabla
imago.
しかも街路の汚さは、かなり想像力のあるはずの私の想像をはるかに超えていた。
Blovis glacia norda vento, vere vintra,
kvankam ne estis vintro,
kaj ĝi puŝis malpuraĵojn kaj gazetfoliojn, kiuj
jen flugis rapide de
unu stratflanko al alia,
jen turniĝis surloke, formante plej malbelan vidaĵon.
氷のように冷たい北風が吹いていた。まさに冬のような風だったが、季節は冬ではなく、その風は、あちこちの汚れや新聞紙を押し流し、それらはあるときは通りの片側からもう片側へ素早く飛び、あるときはその場でくるくる回って、ひどく醜い光景をつくり出していた。
Aŭ ĉu nur mia mensostato faris,
ke ĉion mi vidis
malbela?
それとも、私の心の状態のせいで、すべてが醜く見えただけだったのだろうか？
Eble mi devas precizigi, ke
en tiu lando,
kiu en mia antaŭa imago
estis la lando de
suno kaj pureco, mia mateno komenciĝis per
renkonto kun dikaj, forpuŝaj
insektoj, kiuj pace promenis
sur la planko de mia
nekredeble
malvasta kaj malmoderna
hotelĉambro.
おそらく言っておくべきなのだろう。以前の私のイメージではその国は太陽と清潔の国だったのに、そこでの私の朝は、信じがたいほど狭くて時代遅れのホテルの部屋の床を、太くて気味の悪い虫たちが平然と歩き回っているのに出くわすことから始まったのだ。
Fininte miajn ovojn (bonajn)
kaj mian kafon (forkurigan), mi
ekiris
al la strato.
卵（おいしかった）とコーヒー（逃げ出したくなるほどまずかった）をすませると、私は通りへ出た。
Mi provis informiĝi pri la vojo, sed la homoj
tro rapidis por aŭskulti
min.
道を尋ねようとしたが、人々は私の話を聞くにはあまりにも急いでいた。
Anstataŭ respondi
al mi, ili
puŝis min
por preterpasi.
私に答える代わりに、彼らは私を押して追い越していった。
Ŝajnis, ke ĉiu
malfruas por sia laboro, kaj ne havas tempon okupiĝi pri tiu perdita fremdulo, kiu
devus kapabli trovi sian
vojon mem.
誰もが仕事に遅れそうで、道に迷ったあの見知らぬ男にかまっている暇などなく、自分で道を見つけられるはずだと思っているようだった。
(Kiam 25 jarojn poste mi vizitos Kalifornion, mi
faros precize malan sperton: tie la homoj ĉiam ege
plej afablis kaj amike
helpis min).
（それから25年後に私がカリフォルニアを訪れたとき、私はまったく逆の体験をすることになる。そこでは人々はいつも非常に親切で、友好的に私を助けてくれた）。
La homoj puŝis min, interpuŝiĝis, ne pardonpetis,
aspektis atakeme.
人々は私を押し、互いに押し合い、謝りもせず、攻撃的に見えた。
En kian medion
mi enmiksis min, mi pensis.
私は、いったいどんな環境に身を投じてしまったのだろう、と考えた。
Mi paŝis sencele, sensence, perdita en la fluo de rapidega homamaso, kiu
kvazaŭkuris preter... malrapidegaj veturiloj.
私は目的もなく、途方に暮れたまま、ものすごく速い人波の中を歩いた。その人波は、のろのろ進む車の脇を、まるで走るように通り過ぎていた。
Estis nekredeble multe da aŭtoj
kaj aŭtobusoj, tiel multaj
ili estis en stratoj kaj strategoj,
kiuj interkruciĝis, ke ili
baris la vojon al
si reciproke, kaj ne, aŭ apenaŭ,
povis progresi pluen.
自動車とバスが信じられないほどたくさんあり、交差する通りや大通りにそれほど多くあったので、互いに進路をふさいでしまい、前へ進むことができなかった、あるいはほとんど進めなかった。
Mi mire konstatis, ke en Novjorko
oni iras pli rapide piede ol aŭte.
私は驚いて、ニューヨークでは車で行くよりも徒歩で行くほうが速いのだと知った。
Marŝante kiel mi diris, provante sensukcese orientiĝi en tiu
freneza urbego plena je
malĝentilaj puŝemuloj, mi de tempo al tempo pasis preter
strangaj specoj de restoracioj,
kie sidis
unu apud la alia, vice, sed ne komunikante unu
kun la alia, homoj, kiuj pli
malpli bovece movis la buŝon
manĝante
tranĉojn de pano, certe iom
buterita,
meze de kiuj
troviĝis ĉu viando,
ĉu legomoj, ĉu mine-scias-kio.
そうして歩き回りながら、あの無礼に人を押しのける者たちでいっぱいの狂った大都会で、道を見つけようとしてはむなしく失敗しつづけていた私は、ときおり妙な種類の食堂の前を通りかかった。そこでは人々が横一列に並んで座り、互いに少しも口をきかず、多かれ少なかれ牛のような動かし方で口をもぐもぐさせながら、薄くバターを塗ったらしいパンにはさんだ肉だか野菜だか、何だかわからないものを食べていた。
Min impresis, ke ĉiu rigardis
rekte antaŭ sin per okuloj,
kiuj ŝajnis vidi nenion, krom, eble,
malĝojaj bovaj
pensoj.
私の印象に残ったのは、みながまっすぐ前だけを見ていたことだった。その目は、せいぜい悲しげな牛のような思い以外、何も見ていないように思われた。
Neniu komuneco, neniu amikeco, neniu
homrilato tie ŝajnis
ekzisti.
そこには交流も友情も人間関係も存在しないようだった。
Ĉiu sidis sur sia seĝo, tute
proksime al alia, kaj ĉiu
rigardis al iu nulo,
nevidebla, nekomprenebla por
mi
eta eŭropano, kaj ĉiu
ŝajnis malesperige
sola.
だれもが自分の椅子に座り、すぐ隣に別の人がいるのに、私のようなちっぽけなヨーロッパ人には見えも理解もできない、何か空虚なものを見つめているようで、そしてみな絶望的なほど孤独に見えた。
(Tio okazis en 1956.
（これは1956年に起こりました。
Nun simila etoso —
apartula, senrilatula — kreiĝis
en
multaj eŭropaj lokoj.
今では、同じような雰囲気――人がばらばらで、互いに結びつきのない雰囲気――が、ヨーロッパの多くの場所にも生まれている。
Kiel ofte
Ameriko nur antaŭis.)
アメリカは、ただ少し先を行っていただけなのだ。）
Finfine mi tamen trovis afablan usonanon ĵus alvenintan
el ie sude.
ついに、私はようやく、南のどこかからちょうど到着した親切なアメリカ人を見つけた。
Li iom konis Novjorkon kaj klarigis
al mi, kiun
aŭtobuson mi uzu,
kaj kie troviĝas
la koncerna aŭtobushaltejo.
彼はニューヨークを少し知っていて、私がどのバスに乗ればよいか、そしてその該当するバス停がどこにあるかを私に説明してくれた。
Mi sentis
grandan senpeziĝon.
私は大きな安堵を感じた。
Finfine montriĝis, ke mi ne devos pasigi la
tutan vivon en ĉi tiu frenezulejo, serĉante elirejon, kiu porĉiame malaperis.
ついに、私はこの狂人収容所で一生を過ごし、永久に消え失せてしまった出口を探し続けなければならないわけではないことが分かった。
Ve!
ああ！
La senpeziĝo ne daŭris longe.
その安堵は長くは続かなかった。
La aŭtobushaltejo estis
tute proksima, jes ja, kaj mi
facile trovis ĝin.
バス停は確かに非常に近くにあり、簡単に見つけられました。
Mi pretiĝis stari
tie atende, kiam
miaj okuloj trafis la
nekredeblan surskribon.
そこで立って待とうとしたそのとき、私の目に、信じられない標示が飛び込んできた。
Per belaj klaraj literoj ja
okulumis al mi la terura diraĵo: No standing.
くっきりした美しい文字で、あの恐ろしい文句がこちらを見つめていた。『No standing』。
Mia sango glaciiĝis en
mia tuta korpo.
全身の血が凍りました。
Mi ĵus estis dungita de UN kiel profesia tradukisto.
私は最近国連にプロの翻訳者として雇われました。
Mi, supozeble, sciis
la anglan, verŝajne eĉ la
usonan.
私は、たぶん英語を、ひょっとするとアメリカ英語まで知っているつもりでいた。
Kaj laŭ mia lingvoscio,
No
standing ne
estis
dubsenca esprimo.
そして私の語学知識によれば、『No standing』は曖昧な表現ではなかった。
La senco estis plej klara.
意味はきわめて明白だった。
No standing signifas nur:
"Ne staru", aŭ, se
vi preferas,
"Estas malpermesite stari"
aŭ "Neniu staro allasita" (vi vidas, kiel
bele ni tradukistoj kapablas ŝanĝi la vortigojn por esprimi saman
ideon).
『No
standing』はただ、「立つな」、あるいは言い換えれば「立っていてはならない」「立つこと禁止」としか意味しないのだ（同じ考えを表すために、私たち翻訳者がいかにうまく言い換えられるか、おわかりでしょう）。
Diable!, mi pensis.
くそっ、と私は思った。
Se mi ne rajtas stari por atendi aŭtobuson, kion mi faru?
立ってバスを待ってはいけないのなら、私はどうすればよいのだろう。
Sidi surtrotuare ne estis tre
plaĉe, tiel malpura ĉio
estis.
歩道に座る気にはなれなかった。何もかもひどく汚かったからだ。
Ne pli invita
montriĝis la same malpuraj ŝtupoj de la apuda domo (multaj novjorkaj
domoj havas kelkajn ŝtupojn
ekstere, kondukantajn al
la pordo).
隣の家の、やはり汚れた階段も、少しも魅力的には見えなかった（ニューヨークの家には、外に数段の階段があって、それが玄関に通じているものが多い）。
Kuŝi estus ankoraŭ
pli strange kaj
pli malagrablus.
横になるのはさらに奇妙で不快でしょう。
Kion fari?
どうすればいいのだろう。
Mi ne komprenis.
理解できませんでした。
Neniu sidis aŭ kuŝis aŭ
pendis tie apude, atendante aŭtobuson.
そのあたりで座ったり寝転んだり、ぶらぶら立ってバスを待っている人は一人もいなかった。
Mi do povis imiti neniun.
だから、だれをまねることもできなかった。
Ĉu aŭtobusojn en Novjorko oni
ne atendas?
ニューヨークでは、バスというものは待たないのだろうか。
Mi sentis, ke mi pli kaj pli freneziĝas.
私は自分がどんどん狂っていくのを感じました。
Mi decidis
ronde paŝi en
la ĉirkaŭaĵo, trovante tre maltaŭgaj la
kondiĉojn por kontroli,
ĉu la aŭtobuso alvenas, Mi
ja
ofte turnis la dorson al la
senco, laŭ kiu ĝi devis alveni.
私はそのあたりをぐるぐる歩き回ることにした。そんな状態では、バスが来るかどうか確かめるにはあまりにも都合が悪かったからだ。実際、私はしばしば、バスが来るはずの方向に背を向けていた。
(Mi parolis
antaŭe pri la du sencoj de la vorto 'originala'; ĉu
vi rimarkis, ke ankaŭ 'senco' havas du sencojn?
（先ほど私は『originala』という語に二つの意味があると述べたが、『senco』にも二つの意味があるのにお気づきだろうか。
La senco, kiu
estas la direkto, laŭ
kiu oni ien iras aŭ
venas, kaj
la senco, kiu signifas
signifon).
どこかへ行ったり、どこからか来たりするときの「方向」という意味と、「意味」という意味である。）
Nur pli malfrue en
la tago, kiam mi finfine atingis la ĉefsidejon
de UN kaj komencis konatiĝi kun homoj helpemaj al fremduloj, nur
tiam oni diris al mi, ke en
la usona lingvouzo No standing signifas,
ke aŭtoj ne
rajtas halti
tiuloke, alivorte, ke aliaj veturiloj devas lasi la lokon libera por la aŭtobusoj.
その日のかなり遅くになって、私がようやく国連本部にたどり着き、外国人に親切な人たちと知り合い始めたころになって、ようやく私は教えられた。アメリカの言い方では『No
standing』とは、その場所に車を止めてはならないという意味であり、言い換えれば、ほかの車はバスのためにその場所を空けておかなければならないということなのだ。
Sed la novjorkan menson
mi neniam komprenos.
しかし、ニューヨーク人のものの考え方だけは、私にはどうしても理解できない。
Se tiu diro
direktiĝas
al aŭtoj, kaj nur al
ili, kial
tion ne diri klare, kial,
anstataŭ simple
skribi "Aŭtoj ne haltu", oni diras "Ne staru" ĝuste ĉe
loko, kie normalulo emos atende stari?
その文句が車にだけ向けられているのなら、なぜそうはっきり書かないのか。なぜ、普通の人なら立って待ちたくなる場所で、単に「車は止まるな」と書かずに、「立つな」と書くのか。
Ĝuste ĉe aŭtobus-haltejo!
しかも、よりによってバス停で！
Mi vizitis
multajn landojn en mia vivo,
plurajn kun lingvoj, kiujn mi
tute ne komprenis aŭ eĉ
ne povis
legi.
私は人生で多くの国を訪れましたが、その中にはまったく理解できなかったり、読めなかったりする言語の国もいくつかありました。
Sed neniam mi sentis
min tiel perdita kiel en tiu
malbenita anglalingva
urbego, kien
mi iris por labori...
tradukiste!
しかし、翻訳者として働くために行ったあの呪われた英語圏の大都会ほど、自分が道に迷ったと感じたことは一度もなかった。
NOVAJ VORTOJ
新出語
bloko
ブロック
briko
レンガ
Kalifornio
カリフォルニア
Novjorko
ニューヨーク
reciproke
互いに
trotuaro
歩道
NOVAJ KUNMETOJ
新しい複合語
al-lasi
許す
la angla
英語
de tempo al tempo
時々
for-puŝa
押しのける
frenez-ul-ejo
精神病院
inter-kruc-iĝi
交差する
okul-umi
ウインクする
orient-iĝi
向く
sen-pez-iĝo
無重力
sid-ejo
座席